У пятніцу 17 чэрвеня прэзідэнт Лукашэнка і прэм’ер Мясніковіч займаліся растлумачальнай працай з нагоды непрыемнасцяў, якія здарыліся ў эканоміцы Беларусі.

Прэзідэнт, зладзіўшы маналагічную прэс-канферэнцыю для беларускіх СМІ, сцвярджаў, што ніякага крызісу няма. Прэм’ер, які праводзіў паседжанне экспертнай рады па дзяржаўных праграмах, падкрэсліваў: часовыя цяжкасці не даюць падставы для рэвізіі праграмы сацыяльна-эканамічнага развіцця Беларусі на бягучую пяцігодку.

З гэтай прычыны мы і назвалі дэвальвацыю і звязаныя з ёй падзеі не крызісам, а «казусам Мясніковіча». Гэты спадар пасля зацвярджэння на пасадзе старшыні Урада даволі рэзка крытыкаваў курс ранейшага кабінета, сцвярджаючы, што пры закладзеных у праграму параметрах выйсці на дадатнае сальда знешняга гандлю будзе складана. Аналагічнага меркавання прытрымліваўся і старшыня Нацыянальнага банка Пётр Пракаповіч.

Улічваючы таксама пазіцыю Аляксандра Лукашэнкі, назавем тое, што здарылася казусам, то бок здарэннем. І, паколькі прэм’ер папярэджваў аб яго магчымасці, назавем гэтае здарэнне яго імем.

Што ж здарылася насамрэч? Як вядома, усе сацыяльна-эканамічныя праграмы прэзідэнта і ўрада былі скіраваныя на павышэння дабрабыту падуладнага ім насельніцтва. Кожны раз сацыяльна блізкая Лукашэнку група асоб захоўвала за сабой уладу дзякуючы рэальнаму росту заробкаў, пенсіяў і іншых відаў дзяржаўнай дапамогі. Пасля прэзідэнцкіх выбараў 2006 года памер сярэднямесячнай прызначанай пенсіі ўпершыню перавысіў кошт пражытачнага мінімуму пенсіянера. Гэта значыць перавысіў 100 даляраў у месяц і да завяршэння пяцігодкі наблізіўся да 200 даляраў у эквіваленце.

Падкрэслім — казаць пра эквівалент можна толькі ва ўмовах вольнага абмену насельніцтвам рублёў на іншыя грашовыя адзінкі. З гэтай прычыны ўсталяваны пасля дэвальвацыі курс нельга лічыць эквівалентным. Гэта значыць усе разлікі, якія робяцца на аснове афіцыйных каціровак, неабходна прымаць з улікам гэтай акалічнасці. Калі даляр каштуе 5 тысяч рублёў — гэта адно. А калі шэсць — зусім іншае.

Паколькі да 2007 году па афіцыйнай версіі грашовыя даходы пенсіянераў падняліся вышэй за кошт пражытачнага мінімуму, які супадае з узроўнем беднасці (малазабяспечанасці), улада задумала «ўпарадкаванне» сацыяльна-эканамічных ільготаў, у выніку чаго павінна была паўстаць сістэма адраснай сацыяльнай дапамогі. Мясцовым органам улады і сацыяльнага забяспечання належала аказваць мінімальную фінансавую дапамогу асобам або сем’ям, чыё матэрыяльнае становішча пагаршалася з прычыны рознага роду форс-мажорных абставінаў. Напрыклад, працяглага беспрацоўя, якое стала прычынай таго, што сярэдні даход у сям’і не дасягаў пражытачнага мінімуму на працягу некалькіх месяцаў.

Напярэдадні дэвальвацыі, як сведчыць Белстат, у органах па працы, занятасці і сацыяльнай абароне на ўліку знаходзілася 2.475,6 тыс. пенсіянераў. Сярэдні памер прызначаных ім пенсіяў складаў 589,3 тыс. рублёў, што ў 2 разы перавышала бюджэт пражытачнага мінімуму для пенсіянераў. Пераразлік мінімальных сацыяльных стандартаў ажыццяўляецца «заднім чыслом», пасля павышэння спажывецкіх коштаў (бюджэт пражытачнага мінімуму для пенсіянераў у коштах сакавіка 2011 года ў разліку на адзін месяц на перыяд з 1 траўня па 31 ліпеня 2011 г. складае 294,2 тыс. рублёў, або прыкладна 100 даляраў). Пасля дэвальвацыі пражытачны мінімум «скурчыўся» да 60 даляраў, а «эквівалентная» пенсія з 196 да 118 даляраў у месяц.

Адзначым, што па міжнародных стандартах сярэднямесячны даход на душу насельніцтва ў 30 даляраў лічыцца узроўнем беднасці для насельніцтва самых неразвітых ў эканамічным дачыненні краінаў, размешчаных, як прынята казаць, на поўдзень ад Сахары. У Беларусі кліматычныя, сацыяльна-эканамічныя ўмовы зусім іншыя, чым у Афрыцы. Для падтрымання супастаўнага з гэтымі прыроднымі плямёнамі ўзроўню жыцця беларускім пенсіянерам патрабуецца значна больш.

Улады настойваюць — прычынай абвалу курсу нацыянальнай валюты стала рэзкае павелічэнне імпарту спажывецкіх тавараў. Насамрэч, адмоўнае сальда ў знешнім гандлі па гэтай пазіцыі за 4 месяцы бягучага года ў параўнанні са студзенем — красавіком 2010 года змянілася з 28,8 млн. даляраў да мінус 641,9 млн. даляраў (абсалютны рост — мінус 670,2 даляраў). Але пры гэтым удзельная вага імпарту спажывецкіх тавараў у агульным аб’ёме імпарту павялічыўся ўсяго толькі з 17% да 17,4%. Прычым гэты рост адмоўнага сальда па групе спажывецкіх тавараў справакаваны рашэннем аб павышэнні мытнай пошліны на легкавыя аўтамабілі ў сувязі з уступленнем у Мытны саюз. За студзень-красавік іх ўвезена 137100 (202,2% супраць студзеня-красавіка 2010 года), што на 635,8 млн. даляраў больш, чым за чатыры месяцы мінулага года.

Зразумела, тапельцу цалкам абыякава, патануў ён у марской бездані або ў прыдарожнай канаве.

Улады Беларусі, якія спецыяльна адзначылі, што падвышэнне мытнай пошліны на легкавыя аўтамабілі адкладаецца да 1 ліпеня, павінны былі непазбежны рост продажаў у гэтым сегменце забяспечыць наяўнай валютай. Бо праблема была не столькі эканамічнай, колькі палітычнай, абумоўленай карэннай зменай умоваў знешняга гандлю ў сувязі з уступленнем у Мытны саюз і прынятым абавязацельствам абараняць расейскіх аўтавытворцаў ад замежных канкурэнтаў.

Зараз можна толькі гадаць, чаму было прынятае такое легкаважкае рашэнне — з неразважлівасці, па злой волі ці з хцівымі намерамі. Але з 1 ліпеня праз змены ўмоваў увозу аўтаімпарт, трэба меркаваць, упадзе, а ўвоз спажывецкіх тавараў скароціцца з прычыны падзення плацежаздольнага попыту на ўнутраным рынку ў сувязі з дэвальвацыяй.

Гэта значыць праблема атрымае сваё палітычнае рашэнне за кошт падманутага ў сваіх надзеях насельніцтва.

Наогул сфера спажывання з’яўляецца больш ўразлівай для адміністрацыйных маніпуляцыяў, чым вытворчасць. У сувязі з гэтым беларускім міністрам можна рэкамендаваць асвяжыць ў памяці змест першага раздзела «Капіталу» К. Маркса «Тавар і грошы». У прыватнасці звярнуць увагу на дваісты характар ​​працы і дваістую прыроду тавару як прадмета спажывання і носьбіта кошту. У беларусаў, пра гэта шмат казаў Лукашэнка на сваёй апошняй прэс-канферэнцыі, вельмі добра атрымліваюцца спажывецкія кошты, але вельмі дрэнна — носьбіты кошту. Гэта значыць у беларусаў не атрымліваецца (пакуль?) вырабляць такія тавары, рэалізацыя якіх на свабодным рынку дазваляла б кампенсаваць усе выдаткі вытворчасці і атрымаць прыбытак.

Гэта значыць, ацэньваючы па Марксу, беларускі ўрад выступае ў ролі абсалютна непісьменнага арганізатара вытворчасці, якому ня грэх павучыцца ў самага недалёкага крамніка. Больш за тое, само існаванне такога ўрада па Марксу выглядае невытлумачальнай памылкай прыроды ў яе палітэканамічным абліччы.

Беларускі ўрад ніяк не можа справіцца з гэтай дыялектыкай. Удзельная вага прамежкавых тавараў (энерганосьбіты, сыравіна, матэрыялы і камплектуючыя), без якіх немагчыма арганізаваць вытворчасць складае ў агульным аб’ёме імпарту 73,3%. Адмоўнае сальда па гэтай пазіцыі, павялічыўшыся на 930,4 млн. даляраў, дасягнула 3.151,9 млрд. даляраў.

Спажывецкі імпарт велічыня часовая і няўстойлівая. Вытворчы пры існуючай эканамічнай палітыцы — велічыня пастаянна растучая.

Калі павялічваць аб’ёмы вытворчасці, трэба павялічваць імпарт, калі скарачаць, то ўвозіць можна менш. Але гэта ніяк не адаб’ецца на сітуацыі ў цэлым.

Прынцыповае рашэнне звязанае з дасягненнем такой эфектыўнасці вытворчасці, якая дазволіла б выйсці на станоўчы знешнегандлёвы аплатны баланс. Па сваім маштабе такое рашэнне павінна быць палітычным, у поўным сэнсе гэтага слова шматвектарным.

На жаль, пакуль няма ніякіх бачных прыкметаў таго, што сітуацыя можа змяніцца ў лепшы бок. Больш за тое, апошнія падзеі паказваюць, што кіраўніцтва краіны ня бачыць у гэтым нічога страшнага, і не збіраецца нічога мяняць. Нейкія агульныя развагі, парады не звяртаць увагі «на курсы, спакойна і добрасумленна працаваць на вынік».

А вынік ужо маем. Разам з большасцю пенсіянераў і працоўных, якія атрымліваюць заробак ніжэй сярэдняга, нават працоўныя з адносна высокім заробкам, якія маюць дзяцей («дзетныя» сем’і наогул і няпоўныя сем’і, у прыватнасці) пасля дэвальвацыі фактычна перайшлі ў катэгорыю малазабяспечаных.

Уявіць, што на працягу некалькіх бліжэйшых месяцаў ранейшая сітуацыя адновіцца і нават палепшыцца, немагчыма. У сацыяльнай дзяржаве сацыяльная палітыка правалілася.

nmnby.eu